CẨM NANG KỸ THUẬT TRỒNG BẮP (NGÔ) TỪ LÀM ĐẤT ĐẾN THU HOẠCH

Kỹ thuật trồng bắp đạt năng suất cao gói gọn trong 5 việc: làm đất tơi, thoát nước tốt; gieo đúng mật độ; bón phân đủ và đúng lúc, nhất là giai đoạn 6–14 lá; giữ ẩm khi bắp trổ cờ, phun râu; và phòng sâu keo mùa thu từ khi cây còn nhỏ. Bắp lai ở miền Tây thường thu hoạch sau khoảng 90–110 ngày tùy giống, nên mỗi giai đoạn chỉ kéo dài vài tuần, chậm một bước là mất năng suất. Cẩm nang này đi qua cả vòng đời cây bắp, mỗi phần tóm tắt việc cần làm và dẫn tới bài chi tiết.

Ở Đồng bằng sông Cửu Long, bắp được trồng nhiều trên đất bãi ven sông, đất ruộng luân canh sau lúa (vụ Đông Xuân, Xuân Hè) và đất vườn. Bắp ngọt, bắp nếp bán trái tươi; bắp lai hạt vàng bán cho nhà máy thức ăn chăn nuôi. Cây bắp chịu hạn khá hơn lúa nhưng rất sợ úng và rất cần phân, nên làm đúng kỹ thuật ngay từ khâu làm đất sẽ quyết định phần lớn năng suất.

Các giai đoạn sinh trưởng trong kỹ thuật trồng bắp

Các nhà khoa học bắp quốc tế, như Trung tâm Cải thiện Giống Ngô và Lúa mì Quốc tế (CIMMYT), chia đời sống cây bắp thành giai đoạn sinh dưỡng (V) và giai đoạn sinh thực (R). Hiểu các giai đoạn này giúp bà con biết lúc nào cây cần phân, cần nước nhất:

Giai đoạn	Ký hiệu	Dấu hiệu	Việc chính
Mọc mầm	VE	Mầm nhú khỏi mặt đất	Giữ ẩm, dặm cây chết
Cây con	V1–V5	1–5 lá thật	Bón lót đủ, tỉa định cây, làm cỏ, theo dõi sâu keo
Phát triển thân lá	V6–V14 trở đi	6 lá tới gần trổ cờ	Bón thúc chính, vun gốc, tưới đủ
Trổ cờ – phun râu	VT – R1	Cờ trổ, râu lộ ra trên 50% cây	Không để thiếu nước, phòng sâu đục trái
Vào hạt – chín	R2 – R6	Hạt chắc dần, tới chín sinh lý	Giữ lá xanh, chuẩn bị thu hoạch

Theo tài liệu khuyến nông của Đại học Bang Kansas (Mỹ), cây bắp bắt đầu hút dinh dưỡng mạnh từ giai đoạn 6 lá (V6); một tổng quan khoa học trên tạp chí Brazil ghi nhận phần lớn chất dinh dưỡng được hút nhiều nhất trong khoảng 10–14 lá, rồi chững lại khi trổ cờ, phun râu. Đây là lý do bón thúc chính phải xong trước khi bắp trổ cờ.

1. Chuẩn bị đất trồng bắp

Bắp thích đất tơi xốp, thoát nước tốt, giàu hữu cơ. Đất ruộng sau lúa thường chặt, dễ đọng nước nên phải làm kỹ hơn đất bãi.

• Cày, xới sâu 15–20cm, phơi đất vài ngày, đập nhỏ đất cho tơi.
• Lên líp hoặc lên luống, đào rãnh thoát nước quanh ruộng và giữa các líp. Bắp ngập nước 1–2 ngày ở giai đoạn cây con đã vàng lá, chậm lớn.
• Đất chua, đất phèn cần bón vôi trước khi gieo và tăng phân hữu cơ để rễ phát triển.
• Dọn sạch cỏ dại, gốc rạ và tàn dư vụ trước để giảm nơi trú ẩn của sâu bệnh.

2. Chọn giống và gieo hạt

Chọn giống bắp lai hoặc bắp nếp, bắp ngọt đã được khuyến cáo cho vùng mình, mua hạt giống có nguồn gốc rõ ràng. Không dùng hạt bắp lai thu từ vụ trước để gieo lại vì cây sẽ phân ly, năng suất giảm.

• Thời vụ: ở miền Tây, trồng bắp nhiều nhất vào vụ Đông Xuân (sau khi nước rút) và Xuân Hè. Nên gieo sao cho bắp trổ cờ không trùng lúc mưa dầm hoặc nắng gắt cao điểm.
• Mật độ: gieo theo khuyến cáo trên bao giống; khoảng cách phổ biến là hàng cách hàng 60–70cm, cây cách cây 20–25cm, mỗi hốc 1–2 hạt.
• Gieo hạt: sâu 3–5cm, lấp đất mịn, tưới đủ ẩm. Sau khi mọc 7–10 ngày dặm lại chỗ trống, tỉa bớt để mỗi hốc 1 cây khỏe.

3. Giai đoạn cây con (1–5 lá)

Đây là giai đoạn bắp hình thành bộ rễ và tiềm năng năng suất. Cây cần đủ ẩm, đủ lân để ra rễ, và đặc biệt phải được bảo vệ khỏi sâu keo mùa thu.

• Bón lót trước hoặc khi gieo: phân hữu cơ hoai mục, lân và một phần đạm, kali.
• Làm cỏ sớm khi bắp 3–5 lá để cỏ không giành dinh dưỡng.
• Thăm ruộng 2–3 ngày một lần, soi nõn bắp tìm sâu non và phân sâu dạng mạt cưa.

Phòng sâu keo mùa thu ngay từ đầu

Sâu keo mùa thu là đối tượng nguy hiểm nhất trên bắp hiện nay. Sâu non chui vào nõn ăn lá non, để lại lỗ thủng và phân sâu; nặng thì phá cả điểm sinh trưởng. Phát hiện khi sâu còn nhỏ, phun vào nõn lúc chiều mát sẽ hiệu quả hơn nhiều so với khi sâu đã lớn. Chi tiết cách nhận biết, thời điểm và cách phun bà con xem bài kỹ thuật phòng trị sâu keo mùa thu trên bắp.

4. Giai đoạn phát triển thân lá (6 lá tới trước trổ cờ)

Từ 6 lá trở đi cây bắp lớn rất nhanh, hút phân và nước nhiều nhất. Đây là lúc bón thúc chính, vun gốc và giữ ẩm.

• Bón thúc lần 1 khi bắp khoảng 3–5 lá, bón thúc lần 2 khi bắp khoảng 7–9 lá, kết hợp vun gốc để cây đứng vững, chống đổ ngã. Đạm và kali là hai chất cây cần nhiều nhất trong giai đoạn này.
• Không bón dồn một lần, chia nhỏ theo giai đoạn để cây hút hết, ít thất thoát.
• Tưới đủ ẩm, ruộng khô quá thì lá cuốn lại vào buổi trưa, cây chậm lớn.
• Nếu cây chậm phát triển, lá nhạt màu sau mưa dầm hoặc úng, có thể bổ sung phân bón lá giàu đạm giúp phục hồi, phát đọt.

Lượng phân, loại phân và cách chia từng đợt bà con xem chi tiết tại bài bón phân cho bắp theo giai đoạn.

Kinh nghiệm tưới nước tiết kiệm

Tài liệu của Đại học Bang Kansas cũng khuyên canh thời điểm bón phân khớp với lúc cây hút mạnh để tăng hiệu quả sử dụng phân, nhất là phân đạm. Ruộng bắp ở miền Tây đa phần tưới rãnh hoặc tưới phun, bà con áp dụng tinh thần đó: tưới vừa đủ ẩm, không để ruộng ngập; bón phân khi đất đủ ẩm rồi tưới nhẹ cho phân tan.

5. Giai đoạn trổ cờ – phun râu

Đây là giai đoạn nhạy cảm nhất của cây bắp. Thiếu nước, nắng nóng gay gắt hoặc sâu hại cờ, râu lúc này làm hạt thụ phấn kém, trái lép đầu, sót hạt.

• Giữ đủ ẩm liên tục từ trước trổ cờ khoảng 1 tuần tới sau phun râu khoảng 2 tuần.
• Không phun thuốc lúc bắp đang tung phấn vào buổi sáng; nếu cần phun thì chọn chiều mát.
• Theo dõi sâu đục trái, sâu keo ăn râu, rệp cờ; xử lý khi mật độ còn thấp.
• Không bẻ cờ, cắt lá tùy tiện vì làm giảm diện tích quang hợp nuôi trái.

6. Giai đoạn vào hạt – chín

Sau khi phun râu, trái bắp tích lũy tinh bột vào hạt. Việc quan trọng là giữ bộ lá xanh càng lâu càng tốt để nuôi hạt.

• Tiếp tục giữ ẩm ở giai đoạn hạt sữa, hạt sáp; gần chín thì giảm tưới.
• Phòng bệnh lá như đốm lá, khô vằn, rỉ sắt nếu trời ẩm; vệ sinh lá gốc già.
• Bắp lấy trái tươi (bắp nếp, bắp ngọt) thu khi râu chuyển nâu, bấm hạt thấy căng sữa; số ngày sau phun râu theo khuyến cáo của từng giống.
• Bắp lấy hạt khô thu khi lá bi khô, hạt cứng, chân hạt có vết đen (chín sinh lý).

7. Thu hoạch và bảo quản bắp

Thu hoạch đúng lúc giúp hạt nặng ký, ít hao hụt. Thu sớm quá hạt nhẹ, khó bảo quản; thu trễ dễ bị chuột, sâu mọt và mưa làm nảy mầm.

• Thu hoạch ngày nắng ráo, bẻ trái, lột bớt lá bi, phơi hoặc sấy tới khi hạt khô.
• Tẽ hạt khi trái đã khô, phơi tiếp cho hạt đạt độ ẩm an toàn rồi mới đóng bao.
• Bảo quản nơi khô, kê cao, thoáng mát, tránh ẩm mốc vì hạt bắp ẩm rất dễ nhiễm nấm mốc.

8. Sau thu hoạch: chuẩn bị cho vụ sau

Thân lá bắp sau thu hoạch là nguồn hữu cơ quý: có thể băm nhỏ ủ làm phân, làm thức ăn cho bò hoặc cày vùi vào đất. Không nên đốt bừa bãi vì mất hữu cơ và gây ô nhiễm. Luân canh bắp với lúa, đậu nành, đậu xanh giúp cắt vòng đời sâu bệnh, cải thiện đất. Vệ sinh ruộng sạch tàn dư cũng làm giảm nguồn sâu keo, sâu đục thân cho vụ tới.

Các vấn đề thường gặp khi trồng bắp

• Sâu keo mùa thu, sâu đục thân, sâu đục trái: theo dõi từ giai đoạn cây con, phun sớm khi sâu còn nhỏ. Xem bài phòng trị sâu keo mùa thu.
• Vàng lá, cây còi: thường do thiếu đạm, úng nước hoặc đất chua. Xem bài bón phân cho bắp theo giai đoạn.
• Trái lép đầu, sót hạt: thiếu nước hoặc nắng nóng lúc trổ cờ, phun râu; thiếu kali, bo.
• Đổ ngã: trồng quá dày, bón dư đạm, không vun gốc.

Giải pháp từ Giang Tây cho cây bắp

Sản phẩm	Quy cách	Công dụng	Giá
G-S1 35SC	Chai 25ml	Đặc trị sâu cuốn lá, đục thân; đặc trị sâu keo mùa thu bắp	Đặt qua Facebook 37.800đ (giá gốc 42.000đ)
G-S1 35SC	Chai 100ml	Như trên	Đặt qua Facebook 166.500đ (giá gốc 185.000đ)
G7 Growth	1kg (4 gói 250g)	Phát đọt	Đặt qua Facebook 108.000đ (giá gốc 120.000đ)

Cách dùng: pha theo hướng dẫn trên nhãn. Thuốc trừ sâu phun khi sâu còn nhỏ, mật độ thấp, phun vào nõn bắp lúc chiều mát; giữ đúng thời gian cách ly ghi trên nhãn trước khi thu hoạch. Không có thuốc nào phun một lần là hết sâu, bà con kết hợp thăm ruộng và vệ sinh đồng ruộng.

Mua ở đâu: G-S1 35SC và phân bón lá G7 Growth có bán tại Công ty CP TMDV Giang Tây – 6/12 Lê Văn Sô, phường Bình Thủy, TP Cần Thơ – Hotline 0971 237 669 / 0967 29 39 09 – giao hàng toàn miền Tây, miễn phí ship đơn từ 300.000đ.

Câu hỏi thường gặp

Trồng bắp bao lâu thì thu hoạch?

Tùy giống: bắp nếp, bắp ngọt lấy trái tươi thường ngắn ngày hơn; bắp lai lấy hạt ở miền Tây thường khoảng 90–110 ngày. Bà con xem thời gian sinh trưởng ghi trên bao giống.

Giai đoạn nào cây bắp cần phân nhiều nhất?

Từ khoảng 6 lá tới trước trổ cờ, cây hút phân mạnh nhất. Bón thúc chính phải xong trước khi bắp trổ cờ.

Bắp trổ cờ mà trời nắng hạn thì làm sao?

Tưới giữ ẩm ngay, ưu tiên tưới chiều mát. Thiếu nước lúc trổ cờ, phun râu là nguyên nhân chính làm trái lép đầu, sót hạt.

Trồng bắp sau lúa cần chú ý gì?

Đất ruộng sau lúa dễ úng, cần lên líp, đào rãnh thoát nước, xới đất tơi và bón thêm hữu cơ trước khi gieo.

Làm sao biết bắp bị sâu keo mùa thu?

Nõn bắp có lỗ thủng, phân sâu dạng mạt cưa, sâu non có chữ Y ngược trên đầu. Thấy dấu hiệu này cần xử lý sớm.

Kết luận

Kỹ thuật trồng bắp không khó nhưng cần làm đúng lúc: đất tơi và thoát nước, gieo đúng mật độ, bón phân theo giai đoạn, giữ ẩm khi trổ cờ và phòng sâu keo từ sớm. Bà con lưu cẩm nang này và các bài chi tiết trong chuyên mục kỹ thuật trồng cây bắp ngô để tra cứu cả vụ. Cần tư vấn thêm, gọi 0967 293 909 hoặc nhắn tin fanpage CH VTNN Giang Tây. Công ty CP TMDV Giang Tây – 6/12 Lê Văn Sô, phường Bình Thủy, TP Cần Thơ – Hotline 0971 237 669 / 0967 29 39 09 – giao hàng toàn miền Tây, miễn phí ship đơn từ 300.000đ.