ĐẤT PHÈN TRỒNG LÚA: CÁCH HẠ PHÈN, GIÚP LÚA RA RỄ KHỎE

Đất phèn trồng lúa muốn lúa ra rễ khỏe thì phải làm ba việc: rửa phèn và giữ nước để tầng phèn không bị khô, nâng pH đất đầu vụ, và bón phân cân đối, đủ kali, lân. Khi lúa đã có rễ đen, lá vàng cam, nên rút nước phơi ruộng ngắn ngày ở giữa giai đoạn đẻ nhánh, rồi cho nước mới vào. Giang Tây có chế phẩm tăng pH Boost Extra và phân cải tạo đất, hạ phèn GT 7 hỗ trợ bà con trong việc này.

Ở Đồng bằng sông Cửu Long, đất phèn nằm nhiều ở Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên và vùng trũng ven bán đảo Cà Mau. Bà con ở đây quen cảnh đầu vụ nước ruộng trong vắt, có váng đỏ gạch, lúa sạ lên vàng lá, chậm đẻ nhánh. Bài này giải thích vì sao phèn làm hại lúa và cách xử lý theo từng bước, dựa trên kinh nghiệm của bà con miền Tây và khuyến cáo của Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI).

Đất phèn trồng lúa là gì, vì sao làm lúa yếu rễ?

Đất phèn hình thành ở vùng trũng ngập nước lâu năm, trong đất có tầng chứa hợp chất lưu huỳnh của sắt (bà con gọi là tầng sinh phèn). Khi tầng này còn ngập nước thì ít hại. Khi đất bị khô, nứt nẻ hoặc bị cày lật lên mặt, chất này gặp không khí sẽ sinh ra axit, làm pH đất tụt rất thấp. Lúc đó nhôm và sắt trong đất tan ra nhiều.

• Nhôm hòa tan làm rễ non bị cụt, biến dạng; theo IRRI, ngộ độc nhôm còn làm cây thiếu canxi, magie và lân dù trong đất có bón.
• Sắt hòa tan (sắt hai) tích nhiều khi ruộng ngập liên tục, đất thoát nước kém. Rễ bị phủ lớp màu nâu đen, nhiều rễ chết, sức hút dinh dưỡng giảm.
• Đất chua làm lân bị giữ chặt, lúa bón lân mà vẫn thiếu lân.

Dấu hiệu nhận biết ruộng lúa bị ngộ độc phèn

• Nước ruộng trong vắt, có váng màu vàng gạch hoặc ánh dầu trên mặt; ven bờ có cặn đỏ.
• Mùa khô, mặt ruộng có lớp phèn trắng hoặc vàng rơm, đất nứt nẻ.
• Lá già có chấm nâu nhỏ từ chóp lá lan dần xuống, sau đó cả lá vàng cam đến nâu tím, khô dần (đây là triệu chứng ngộ độc sắt IRRI mô tả).
• Lúa lùn, đẻ nhánh rất ít, ruộng lốm đốm chỗ xanh chỗ vàng.
• Nhổ bụi lúa lên thấy rễ thưa, cứng, màu nâu đen, nhiều rễ thối; ít rễ trắng mới.

Muốn chắc chắn, bà con dùng bút đo pH hoặc giấy quỳ thử nước ruộng và đất, hoặc gửi mẫu đất cho cơ quan nông nghiệp địa phương phân tích.

Cách hạ phèn cho đất trồng lúa theo từng bước

1. Chuẩn bị đất: rửa phèn, không cày sâu

1. Đầu vụ, lấy nước mới vào ngâm ruộng rồi tháo ra, làm vài lần để rửa bớt phèn hòa tan. Nên tháo nước vào lúc nước ròng, xả ra kênh tiêu riêng.
2. Cày, xới cạn, không cày sâu đụng tầng sinh phèn, không lật tầng đất vàng phèn lên mặt.
3. Không để ruộng phơi khô nứt nẻ quá lâu giữa hai vụ ở vùng phèn nặng, vì đất khô là phèn bị đánh thức.
4. Xử lý rơm rạ cho hoai trước khi sạ. Theo IRRI, không nên vùi quá nhiều chất hữu cơ tươi vào đất nhiều sắt, thoát nước kém. Xem thêm bài xử lý rơm rạ sau thu hoạch, cải tạo đất ruộng.

2. Nâng pH đất trước khi sạ

• Bón vôi bột khi làm đất ở ruộng chua. IRRI ghi lượng vôi tham khảo khoảng 1–3 tấn/ha, nhưng lượng đúng phải theo kết quả đo độ chua của từng ruộng.
• Bà con ĐBSCL thường dùng thêm lân nung chảy cho đất phèn vì vừa có lân vừa giúp giảm chua.
• Cần nâng pH nhanh đầu vụ, có thể dùng chế phẩm tăng pH như Boost Extra, dùng theo hướng dẫn trên nhãn.

3. Gieo sạ đúng lúc

IRRI khuyên ở ruộng có nguy cơ ngộ độc sắt, nên chờ khoảng 10–20 ngày sau khi cho nước vào rồi mới cấy, để lượng sắt hòa tan qua đỉnh. Ở ruộng sạ, bà con nên chọn giống chịu phèn do cơ quan nông nghiệp địa phương khuyến cáo, sạ thưa vừa phải để cây cứng, rễ khỏe.

4. Quản lý nước trong giai đoạn đẻ nhánh

• Không giữ nước ngập liên tục ở ruộng thoát nước kém; tưới ngập khô xen kẽ vừa phải.
• Khi thấy lá vàng cam, rễ đen: theo IRRI, rút nước giữa đẻ nhánh (khoảng 25–30 ngày sau sạ), giữ đất ẩm, không ngập trong 7–10 ngày cho đất thoáng khí, sau đó cho nước mới vào.
• Ở vùng phèn nặng, không để mặt ruộng khô nứt chân chim. Đất nứt sâu sẽ làm phèn bùng lên lại.

5. Bón phân cân đối cho lúa trên đất phèn

• Bón đủ kali, lân và magie; IRRI ghi rõ thiếu kali làm lúa dễ ngộ độc sắt hơn.
• Ưu tiên đạm urê, hạn chế phân SA (amoni sunfat) trên đất phèn vì SA làm đất chua thêm.
• Chia nhỏ lần bón, bón khi ruộng có nước vừa đủ. Tham khảo lịch bón trong bài bón phân cho lúa theo từng giai đoạn.
• Lúa trên đất phèn rễ yếu nên dễ đổ ngã cuối vụ; xem thêm cách làm cứng cây, chống đổ ngã cho lúa.

Giải pháp từ Giang Tây cho đất phèn trồng lúa

Sản phẩm	Quy cách	Công dụng	Cách dùng	Giá
Boost Extra	Chai 500ml	Tăng pH cấp tốc sau 30 phút; không tuột pH sau 1 tháng	Theo hướng dẫn trên nhãn	Đặt qua Facebook 113.400đ (giá gốc 126.000đ)
GT 7	Gói 1kg	Cải tạo đất, hạ phèn, cứng cây, đứng lá	Theo hướng dẫn trên nhãn	Đặt qua Facebook 44.000đ (giá gốc 55.000đ)

Sản phẩm chỉ hỗ trợ; muốn lúa trên đất phèn khỏe vẫn phải rửa phèn, giữ nước đúng cách và bón phân cân đối như các bước ở trên.

Mua ở đâu: chế phẩm tăng pH đất Boost Extra và phân cải tạo đất, hạ phèn GT 7 có bán tại Công ty CP TMDV Giang Tây – 6/12 Lê Văn Sô, phường Bình Thủy, TP Cần Thơ – Hotline 0971 237 669 / 0967 29 39 09 – giao hàng toàn miền Tây, miễn phí ship đơn từ 300.000đ.

Câu hỏi thường gặp về đất phèn trồng lúa

Làm sao biết ruộng lúa bị phèn?

Nước ruộng trong, có váng vàng gạch; lá già có chấm nâu từ chóp, sau vàng cam; nhổ lên thấy rễ đen, ít rễ trắng. Đo pH đất, nước bằng bút đo hoặc giấy quỳ để chắc chắn.

Lúa đang bị ngộ độc phèn thì làm gì trước?

Rút nước, giữ đất ẩm khoảng 7–10 ngày cho đất thoáng, sau đó cho nước mới vào. Bổ sung kali, lân, dùng sản phẩm nâng pH theo hướng dẫn trên nhãn, ngưng bón phân SA.

Có nên cày sâu để cải tạo đất phèn?

Không. Cày sâu lật tầng sinh phèn lên mặt, gặp không khí sẽ sinh thêm axit. Nên làm đất cạn và rửa phèn đầu vụ.

Bón vôi bao nhiêu là đủ?

Tùy độ chua từng ruộng. Nên đo pH trước; IRRI tham khảo khoảng 1–3 tấn vôi/ha cho đất chua, bón khi làm đất, trước khi sạ.

Kết luận

Đất phèn trồng lúa vẫn cho năng suất tốt nếu bà con giữ cho tầng phèn không bị khô, rửa phèn đầu vụ, nâng pH trước khi sạ, quản lý nước hợp lý và bón đủ kali, lân. Thấy lúa vàng cam, rễ đen thì xử lý sớm, đừng đợi lúa lụi rồi mới làm. Đầu vụ sạ cũng là lúc cần chú ý ốc bươu vàng hại lúa sạ.

Cần tư vấn cách hạ phèn cho ruộng của mình, bà con gọi 0967 293 909 hoặc nhắn fanpage CH VTNN Giang Tây. Mua Boost Extra, GT 7: Công ty CP TMDV Giang Tây – 6/12 Lê Văn Sô, phường Bình Thủy, TP Cần Thơ – Hotline 0971 237 669 / 0967 29 39 09 – giao hàng toàn miền Tây, miễn phí ship đơn từ 300.000đ.

Nguồn tham khảo: Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) – Rice Knowledge Bank, mục Ngộ độc sắt và Ngộ độc nhôm (Dobermann & Fairhurst, 2000); kinh nghiệm canh tác lúa trên đất phèn của bà con Đồng bằng sông Cửu Long.