CẨM NANG KỸ THUẬT TRỒNG CHUỐI TỪ LÀM ĐẤT ĐẾN THU HOẠCH

Kỹ thuật trồng chuối cho buồng to, nải đều xoay quanh 5 việc: chọn cây giống sạch bệnh; đào hố, lên líp thoát nước tốt; bón phân đủ đạm và kali chia nhiều lần; tỉa chồi chỉ giữ chồi kế tiếp; và chăm buồng, phòng bệnh từ sớm. Cây chuối lớn nhanh, cho buồng quanh năm và rất "háu" phân, nhưng cũng rất sợ úng và dễ nhiễm bệnh từ đất. Cẩm nang này đi qua cả vòng đời cây chuối, mỗi phần tóm tắt việc cần làm và dẫn tới bài chi tiết.

Ở Đồng bằng sông Cửu Long, chuối được trồng trên bờ mương, vườn tạp, đất líp cải tạo từ ruộng lúa, và ngày càng nhiều vườn chuyên canh chuối già, chuối xiêm, chuối cau. Chuối dễ trồng nhưng muốn bán được giá thì buồng phải to, nải đều, vỏ đẹp. Đó là kết quả của cả chuỗi chăm sóc từ khâu chuẩn bị đất tới thu hoạch.

Vòng đời cây chuối và kỹ thuật trồng chuối theo giai đoạn

Chuối là cây thân thảo lớn, "thân" thật ra là các bẹ lá cuốn lại, còn thân thật là củ (thân ngầm) dưới đất. Từ củ mọc ra các chồi con; mỗi cây mẹ chỉ trổ một buồng rồi tàn, chồi con thay thế để cho buồng kế tiếp. Vì vậy chăm chuối là chăm cả "dòng" cây mẹ – cây con nối tiếp nhau.

Giai đoạn	Dấu hiệu	Việc chính
Chuẩn bị đất, trồng	Hố, líp, cây giống	Thoát nước, bón lót hữu cơ, chọn giống sạch bệnh
Cây con	Ra lá mới, bén rễ	Giữ ẩm, làm cỏ, bón thúc nhẹ
Sinh trưởng thân lá	Lá to dần, thân mập	Bón đạm, kali nhiều lần; tỉa chồi; vệ sinh lá
Trổ buồng	Bắp chuối nhú ra từ ngọn	Tăng kali, chống đổ, cắt bắp, bao buồng
Nuôi trái – thu hoạch	Trái tròn dần, đầy cạnh	Giữ lá xanh, thu đúng độ già
Sau thu hoạch	Cây mẹ đã cắt buồng	Chặt cây mẹ, nuôi chồi kế tiếp

Theo các tài liệu trồng chuối của Bộ Nông nghiệp bang Queensland và Lãnh thổ Bắc Úc, ở vùng nhiệt đới một chu kỳ chuối có thể ngắn chỉ khoảng 7 tháng, và nhà vườn duy trì được nhịp cho buồng liên tục là nhờ nuôi sẵn chồi kế tiếp trong lúc cây mẹ đang nuôi buồng. Phân bón cho chuối chủ yếu là đạm và kali.

1. Chuẩn bị đất trồng chuối

Chuối cần đất tơi xốp, nhiều mùn, giữ ẩm tốt nhưng tuyệt đối không đọng nước. Bộ rễ chuối cạn, ngập úng vài ngày là rễ thối, lá vàng, cây dễ đổ và nhiễm bệnh.

• Lên líp, đắp mô cao trên đất ruộng; đào mương thoát nước, có bờ bao chủ động nước mùa lũ.
• Đào hố rộng và sâu khoảng 40–60cm tùy đất, để riêng lớp đất mặt, phơi hố vài ngày.
• Bón lót mỗi hố phân hữu cơ hoai mục trộn đều với đất mặt, thêm lân và vôi nếu đất chua, phèn. Lấp hố trước khi trồng 1–2 tuần.
• Khoảng cách theo giống và cách canh tác; vườn chuyên canh thường trồng cây cách cây khoảng 2–2,5m để đủ ánh sáng, thông thoáng.

Đất líp mới cải tạo từ ruộng lúa thường chua, chặt; bà con nên đọc thêm bài cải tạo đất phèn trước khi xuống giống để áp dụng cách rửa phèn, bón vôi và tăng hữu cơ.

2. Chọn cây giống và trồng

Giống quyết định phần lớn bệnh hại về sau. Nhiều bệnh nguy hiểm của chuối như héo rũ (bệnh Panama), sùng đục củ, tuyến trùng lây chủ yếu qua cây giống và đất.

• Cây giống cấy mô: sạch bệnh, đồng đều, cho buồng cùng lúc; cần chăm kỹ giai đoạn đầu.
• Chồi lá lưỡi mác (chồi đuôi én): nếu lấy chồi từ vườn, chọn chồi khỏe, lá hẹp, củ to, từ vườn không có cây bệnh héo rũ. Gọt sạch rễ, phần củ thâm đen trước khi trồng.
• Trồng: đặt cây giữa hố, lấp đất ngang hoặc hơi cao hơn cổ củ, nén chặt, tưới đẫm. Trồng đầu mùa mưa hoặc nơi chủ động nước tưới.

3. Giai đoạn cây con

Một – hai tháng đầu là lúc cây bén rễ và ra lá mới. Cây cần ẩm đều, ít cạnh tranh cỏ dại và một lượng phân nhẹ để ra rễ.

• Tưới giữ ẩm mùa khô; tủ gốc bằng rơm, lá chuối khô để giữ ẩm, hạn chế cỏ.
• Làm cỏ quanh gốc nhẹ tay, không cuốc sâu làm đứt rễ.
• Bón thúc nhẹ khi cây ra lá mới, rải cách gốc, tưới cho phân tan.
• Theo dõi sâu cuốn lá, bọ trĩ, rệp và bệnh đốm lá trên lá non.

4. Giai đoạn sinh trưởng thân lá: bón phân và tỉa chồi

Đây là giai đoạn quyết định kích thước buồng. Cây ra lá liên tục, mỗi lá xanh khỏe là một "nhà máy" nuôi buồng sau này.

Bón phân cho chuối

• Chia nhiều lần, khoảng 1–2 tháng một lần, rải quanh tán theo vòng tròn rồi lấp đất hoặc tưới.
• Đạm giúp lá to, thân mập; kali giúp buồng to, trái chắc, ngọt. Càng về giai đoạn sắp trổ buồng càng tăng kali.
• Bổ sung phân hữu cơ mỗi năm để đất tơi, giữ ẩm, rễ phát triển. Vườn chuối lâu năm đất thường bạc màu, chai cứng.
• Đất phèn, đất chua: bón vôi định kỳ, bổ sung canxi, magie.

Tỉa chồi đúng cách

Một bụi chuối để quá nhiều chồi sẽ giành dinh dưỡng, buồng nhỏ, nải ít. Nguyên tắc chung là mỗi bụi chỉ giữ cây mẹ và 1 chồi kế tiếp (có thể thêm 1 chồi nhỏ dự phòng), chọn chồi khỏe, mọc đối diện với hướng buồng sẽ trổ để không bị buồng đè. Các chồi khác cắt sát mặt đất, khoét bỏ đỉnh sinh trưởng để chồi không mọc lại. Tỉa chồi thường xuyên, khi chồi còn nhỏ.

Vệ sinh lá và phòng bệnh lá

Cắt bỏ lá già, lá khô, lá bị bệnh nặng, đem ra khỏi vườn để giảm nguồn bệnh. Bệnh đốm lá, cháy lá chuối phát triển mạnh mùa mưa, làm lá khô sớm, buồng nhỏ, trái chín không đều. Cách nhận biết và phòng trị bà con xem bài bệnh đốm lá, cháy lá chuối và cách phòng trị.

5. Giai đoạn trổ buồng

Khi bắp chuối nhú ra từ ngọn là cây bước vào giai đoạn nuôi buồng. Từ lúc này cây không ra thêm lá mới, nên bộ lá hiện có phải được giữ xanh càng nhiều càng tốt.

• Tăng kali giúp trái lớn, chắc, ngọt.
• Chống đổ: dùng cây tre, cây chống hoặc dây giằng đỡ cây, nhất là vườn trống gió và mùa mưa bão.
• Cắt bắp chuối sau khi nải cuối cùng đã nở, để dinh dưỡng dồn nuôi trái.
• Bao buồng bằng túi chuyên dùng giúp vỏ trái sạch, đẹp, hạn chế côn trùng, sẹo vỏ.
• Tỉa bỏ những nải cuối quá nhỏ (nếu cần) để các nải còn lại đều hơn.

6. Nuôi trái và thu hoạch chuối

Thu hoạch đúng độ già giúp chuối chín đều, ngon và bán được giá. Thu non quá trái nhẹ ký, chín không ngọt; để già quá trái dễ nứt, chín cây, khó vận chuyển xa.

• Dấu hiệu chuối đủ già: các cạnh trái tròn đầy dần, vỏ chuyển màu xanh nhạt hơn, hoa khô ở đầu trái rụng dễ. Bán xa thì thu sớm hơn bán gần.
• Cách thu: chặt nghiêng thân cho buồng hạ từ từ, đỡ buồng, không để trái dập. Để buồng nơi râm mát, không đặt trực tiếp xuống đất.
• Giữ thời gian cách ly của mọi loại thuốc đã dùng theo đúng nhãn.

7. Sau thu hoạch: nuôi chồi kế tiếp

Sau khi cắt buồng, chặt cây mẹ cao ngang đầu gối hoặc sát đất tùy cách làm của vườn, băm nhỏ thân lá rải giữa hàng làm hữu cơ (trừ cây bị bệnh héo rũ phải đem ra khỏi vườn tiêu hủy). Chồi kế tiếp đã được nuôi sẵn sẽ lớn nhanh và trổ buồng vụ sau. Bón bổ sung phân hữu cơ, vun gốc lại vì gốc chuối lâu năm hay bị "trồi" lên mặt đất. Vườn chuối nhiều năm, cây yếu, bệnh nhiều thì nên trồng lại bằng cây giống sạch bệnh.

Các vấn đề thường gặp khi trồng chuối

• Đốm lá, cháy lá: lá khô sớm, buồng nhỏ. Xem bài bệnh đốm lá chuối.
• Héo rũ (bệnh Panama): lá vàng từ lá già, gãy gục quanh thân, bẹ nứt, cắt củ thấy mạch nâu đỏ. Bệnh lây qua đất, nước, cây giống; nhổ bỏ tiêu hủy cây bệnh, không lấy chồi từ bụi bệnh.
• Thối củ, thối gốc: thường do úng nước, đất chặt; cải thiện thoát nước là việc đầu tiên.
• Sùng đục củ, tuyến trùng: cây còi, dễ đổ ngã; chọn giống sạch, vệ sinh vườn, luân canh khi trồng lại.
• Buồng nhỏ, nải ít: thiếu kali, để quá nhiều chồi, lá bị bệnh nhiều.

Giải pháp từ Giang Tây cho vườn chuối

Sản phẩm	Quy cách	Công dụng	Giá
ECO 86	500gr	Trừ 6 bệnh: thối rễ, thối thân, héo rễ, đốm lá, phấn trắng và đạo ôn trên lúa	Đặt qua Facebook 252.000đ (giá gốc 280.000đ)
GF Extra 80 OM	Bao 25kg	Hữu cơ nở 80 OM; NPK 3-2-2, Humic 2%, Fulvic 2%	Đặt qua Facebook 12.600đ/kg (giá gốc 14.000đ/kg)

Cách dùng: pha, bón theo hướng dẫn trên nhãn; kiểm tra cây trồng và đối tượng ghi trên nhãn trước khi dùng, phun khi bệnh mới chớm, giữ đúng thời gian cách ly. Thuốc giúp phòng trừ bệnh, nhưng không thay được việc thoát nước, vệ sinh vườn và chọn giống sạch bệnh.

Mua ở đâu: thuốc trừ bệnh ECO 86 và phân hữu cơ GF Extra 80 OM có bán tại Công ty CP TMDV Giang Tây – 6/12 Lê Văn Sô, phường Bình Thủy, TP Cần Thơ – Hotline 0971 237 669 / 0967 29 39 09 – giao hàng toàn miền Tây, miễn phí ship đơn từ 300.000đ.

Câu hỏi thường gặp

Trồng chuối bao lâu thì có buồng?

Tùy giống, cây giống và cách chăm. Ở vùng nhiệt đới, chu kỳ chuối có thể ngắn khoảng 7 tháng; chuối trồng bằng chồi hoặc chăm sóc kém thường lâu hơn.

Mỗi bụi chuối nên để mấy cây?

Nên giữ cây mẹ và 1 chồi kế tiếp, tối đa thêm 1 chồi nhỏ dự phòng. Để nhiều chồi làm buồng nhỏ, nải ít.

Khi nào cắt bắp chuối?

Sau khi nải cuối cùng đã nở và trái đã định hình, cắt bỏ bắp để dinh dưỡng dồn nuôi trái.

Chuối cần phân gì nhiều nhất?

Đạm và kali là hai chất chuối cần nhiều nhất; kali càng quan trọng khi cây sắp trổ và đang nuôi buồng. Kết hợp phân hữu cơ để đất tơi, rễ khỏe.

Vườn chuối bị úng phải làm sao?

Khơi mương thoát nước ngay, không bón phân khi đất còn ngập; khi đất ráo, xới nhẹ, bổ sung hữu cơ và theo dõi bệnh thối củ, thối gốc.

Kết luận

Kỹ thuật trồng chuối cho năng suất cao không nằm ở một loại phân hay thuốc nào, mà ở cả chuỗi việc làm đúng: giống sạch, đất thoát nước, bón đạm – kali đủ và chia nhiều lần, tỉa chồi gọn, chăm buồng kỹ và vệ sinh vườn thường xuyên. Bà con lưu cẩm nang này và các bài chi tiết trong chuyên mục kỹ thuật trồng cây chuối. Cần tư vấn thêm, gọi 0967 293 909 hoặc nhắn tin fanpage CH VTNN Giang Tây. Công ty CP TMDV Giang Tây – 6/12 Lê Văn Sô, phường Bình Thủy, TP Cần Thơ – Hotline 0971 237 669 / 0967 29 39 09 – giao hàng toàn miền Tây, miễn phí ship đơn từ 300.000đ.