BỆNH LEM LÉP HẠT LÚA: NGUYÊN NHÂN VÀ THỜI ĐIỂM PHÒNG

Bệnh lem lép hạt lúa là nỗi lo của bà con vào giai đoạn trổ chín: bông lúa nhìn xanh tốt mà hạt lép, hạt lem nâu đen, xay ra gạo xấu, năng suất tụt rõ. Điều đáng nói là lem lép hạt không do một nguyên nhân duy nhất, nên muốn phòng được phải hiểu nguyên nhân và canh đúng thời điểm.

Dấu hiệu bệnh lem lép hạt lúa

• Trên vỏ trấu xuất hiện đốm nâu, nâu đen hoặc tím, có thể loang cả hạt.
• Hạt lép lửng hoặc lép hẳn, bông nhẹ, đứng thẳng khi những bông khỏe đã cong xuống vì nặng hạt.
• Hạt lem thường bị đổi màu gạo, dễ gãy khi xay xát, giảm chất lượng và giá bán.
• Bệnh lan không đều: có bông bị nặng, có bông còn bình thường trên cùng một ruộng.

Bà con lưu ý phân biệt với bệnh đạo ôn cổ bông (cổ bông thâm nâu, gãy gục) và với lép do thiếu dinh dưỡng, nóng lạnh bất thường lúc trổ.

Nguyên nhân và điều kiện phát sinh

Lem lép hạt là hiện tượng chung do nhiều tác nhân kết hợp, thường gồm nấm và vi khuẩn gây hại trên bông lúa, cộng với thời tiết và chăm sóc không thuận lợi:

• Mưa kéo dài, ẩm độ cao, âm u đúng lúc lúa trổ và phơi màu, tạo điều kiện nấm vi khuẩn xâm nhập hoa lúa.
• Bón thừa đạm, ruộng rậm, bông lúa ẩm lâu không khô.
• Thiếu kali, thiếu dinh dưỡng cuối vụ khiến hạt không đầy.
• Mầm bệnh tồn tại từ rơm rạ, hạt giống nhiễm hoặc cỏ dại bờ ruộng.
• Rầy, bọ xít hôi chích hút hạt sữa cũng gây lép lửng và làm hạt dễ nhiễm nấm.
• Gió mạnh, nhiệt độ thất thường lúc trổ làm hoa không thụ phấn tốt.

Thời điểm phòng và biện pháp phòng trừ tổng hợp

Lem lép hạt đã thể hiện ra bông thì khó cứu, vì vậy phòng là chính. Bà con có thể làm theo trình tự:

1. Trước vụ: chọn giống sạch bệnh, xử lý hạt giống, vệ sinh đồng ruộng, xử lý rơm rạ vụ trước.
2. Giai đoạn đẻ nhánh – làm đòng: không bón dư đạm, bón cân đối, bổ sung kali, giữ ruộng thông thoáng.
3. Trước trổ khoảng 5–7 ngày đến khi trổ đều: đây là thời điểm nhạy cảm nhất; theo dõi dự báo thời tiết, nếu gặp mưa âm u kéo dài thì cần phòng ngay, tránh phun lúc hoa lúa đang nở rộ vào buổi sáng.
4. Sau trổ: giữ nước ruộng vừa phải, tiếp tục theo dõi rầy, bọ xít hôi để xử lý kịp thời.
5. Thu hoạch đúng độ chín và phơi sấy kịp thời để hạn chế hạt bị nấm mốc.

Kỹ thuật phòng bệnh trên bông thường liên quan đến các bệnh khác trong vụ như bệnh khô vằn lúa. Một ruộng sạch bệnh từ đẻ nhánh sẽ ít áp lực bệnh hơn khi trổ.

Lem lép hạt ảnh hưởng thế nào đến năng suất và giá bán?

Hạt lép làm giảm số hạt chắc trên bông, trực tiếp kéo năng suất xuống; hạt lem thì gạo bị vết, tỷ lệ gạo gãy cao, thương lái ép giá. Nhiều bà con chỉ thấy rõ thiệt hại lúc cắt lúa, khi đã quá trễ để can thiệp. Vì vậy nên ghi nhật ký ruộng: ngày sạ, ngày trổ, ngày mưa kéo dài, các lần bón và phun, để vụ sau biết chính xác thời điểm nào ruộng dễ bị lem lép rồi điều chỉnh sớm hơn.

Một vài lưu ý khi chăm sóc giai đoạn trổ đến chín:

• Giữ mực nước ruộng nông vừa phải, không để ruộng khô hạn lúc lúa trổ.
• Không bón thêm đạm khi lúa đã trổ, tránh làm bông và lá ẩm kéo dài.
• Nhổ bỏ cỏ lồng vực, cỏ ven bờ vì đây là nơi mầm bệnh và rầy trú ẩn.
• Đi thăm ruộng sau mỗi trận mưa lớn để phát hiện sớm bông có đốm lạ.

Giải pháp từ Giang Tây

Giang Tây có H EXTRA 150SC (chai 500ml): đặc trị lem lép hạt, thán thư. Đặt qua Facebook 184.500đ (giá gốc 205.000đ). Bà con pha theo hướng dẫn trên nhãn, phun đúng thời điểm trước và trong lúc lúa trổ như đã nêu ở trên. Ngoài ra, Giang Tây còn có G-Top 390SC; bà con gọi hotline để được tư vấn sản phẩm phù hợp với giống lúa và giai đoạn của ruộng.

Bà con nhớ đọc kỹ nhãn, giữ đúng thời gian cách ly và mang đồ bảo hộ khi phun.

Câu hỏi thường gặp về bệnh lem lép hạt lúa

Bệnh lem lép hạt lúa do nấm hay vi khuẩn?

Thường do nhiều tác nhân phối hợp, có cả nấm và vi khuẩn, cộng thêm thời tiết bất lợi và chăm sóc chưa hợp lý.

Thấy hạt lem rồi mới phun có kịp không?

Khi hạt đã lem thì thiệt hại đã xảy ra. Phòng trước và trong lúc trổ hiệu quả hơn nhiều.

Bón đạm muộn có gây lem lép không?

Bón đạm muộn, dư đạm làm ruộng rậm, ẩm, dễ bệnh. Nên bón cân đối và bổ sung kali.

Phun thuốc lúc nào trong ngày?

Tránh lúc hoa lúa đang nở rộ; có thể chọn chiều mát, theo dõi thời tiết để phun trước khi có mưa dài ngày.

Kết luận

Muốn giảm bệnh lem lép hạt lúa, bà con cần phòng từ đầu vụ: giống sạch, bón cân đối, ruộng thông thoáng và canh đúng thời điểm trước, trong lúc lúa trổ, nhất là khi thời tiết mưa ẩm kéo dài.

Bà con cần tư vấn đúng thuốc, đúng thời điểm cho ruộng của mình, hãy gọi 0967 293 909 hoặc nhắn tin fanpage CH VTNN Giang Tây (Công ty CP TM DV Giang Tây, Cần Thơ). Gửi giúp hình ảnh ruộng và giai đoạn lúa để được hỗ trợ nhanh hơn.

Công Ty CP TMDV Giang Tây

Add: 6/12 Lê Văn Sô - An Thới - Bình Thủy - Cần Thơ

Hotline: 0967.29.39.09 Email: giangtay.co@gmail.com