BỌ TRĨ DƯA HẤU: DẤU HIỆU XOĂN ĐỌT VÀ CÁCH PHÒNG TRỪ
Mục lục
- Dấu hiệu nhận biết bọ trĩ dưa hấu
- Nguyên nhân và điều kiện phát sinh
- Biện pháp phòng trừ bọ trĩ dưa hấu tổng hợp
- 1. Chuẩn bị ruộng sạch
- 2. Phủ màng nông nghiệp và đặt bẫy màu
- 3. Thăm ruộng thường xuyên
- 4. Bón phân cân đối, tưới đủ ẩm
- 5. Bảo vệ thiên địch
- 6. Dùng thuốc đúng cách
- Giải pháp từ Giang Tây
- Câu hỏi thường gặp
- Dưa hấu bị xoăn đọt có phải luôn do bọ trĩ không?
- Giai đoạn nào dưa hấu dễ bị bọ trĩ hại nặng nhất?
- Vì sao phun thuốc rồi mà vài ngày sau bọ trĩ lại có?
- Có nên pha chung Yamida 700WG với Rầy Nước – Yamida 100SL không?
- Kết luận
Bọ trĩ dưa hấu (bà con hay gọi là bù lạch) là côn trùng rất nhỏ chích hút đọt non, làm đọt xoăn, lá bạc rồi cháy, dây chùn ngọn và trái non bị sẹo, méo. Cách phòng hiệu quả là thăm ruộng sớm từ khi cây có 3–4 lá thật, dùng màng phủ và bẫy màu, giữ thiên địch, và khi mật số tăng thì phun thuốc đặc trị bọ trĩ như Yamida 700WG hoặc Rầy Nước – Yamida 100SL, pha theo hướng dẫn trên nhãn, luân phiên với thuốc khác nhóm cơ chế.
Cuối năm, nhiều ruộng dưa hấu ở Tiền Giang, Long An, Hậu Giang, Sóc Trăng đang xuống giống cho vụ Tết. Trời nắng nóng xen mưa nhỏ là lúc bọ trĩ sinh sôi rất nhanh. Bài này giúp bà con nhận biết đúng, hiểu vì sao bọ trĩ bùng phát và cách phòng trừ tổng hợp để giữ đọt, giữ trái.

Dấu hiệu nhận biết bọ trĩ dưa hấu
Bọ trĩ trưởng thành dài khoảng 0,8–1 mm, thân màu vàng nhạt hoặc trắng ngà, cánh mảnh có viền lông tua. Bọ non không có cánh, màu vàng nhạt, thường tụ thành đám dọc gân lá ở mặt dưới. Vì quá nhỏ nên bà con phải lật mặt dưới lá, soi kỹ đọt non mới thấy.
- Đọt xoăn, chùn ngọn: bọ trĩ trưởng thành thích đọt non, chích hút làm lá non nhỏ lại, xoăn, cong lên, đọt chùn không vươn dây được. Bà con miền Tây hay gọi là dưa “bị xoăn đọt”, “đứng ngọn”.
- Lá bạc, vàng rồi cháy nâu: trên lá bị hại có nhiều chấm li ti màu trắng bạc, sau chuyển vàng, nâu, nhăn lại rồi khô. Ruộng bị nặng nhìn từ xa có màu nâu đồng.
- Hoa rụng, trái non sẹo, méo: bọ trĩ cạo trên hoa, trái non làm hoa rụng, trái có vết sẹo xám, vỏ sần, trái méo, lớn chậm.
- Cây còi, ra hoa kém: khi đọt bị hại liên tục, dây ngắn, lá nhỏ, ra hoa ít, đậu trái kém.
Lưu ý: dưa hấu xoăn đọt còn có thể do bệnh virus, nhện, rầy mềm hoặc ngộ độc thuốc. Cách phân biệt nhanh là gõ nhẹ đọt lên tờ giấy trắng hoặc lòng bàn tay: thấy những con nhỏ như sợi chỉ, màu vàng, bò nhanh là bọ trĩ.

Nguyên nhân và điều kiện phát sinh
Theo tài liệu của Đại học Florida (UF/IFAS, Mỹ), bọ trĩ dưa là loài hại nặng trên họ bầu bí (dưa hấu, dưa leo, bí) và họ cà (cà tím, ớt). Vòng đời của chúng rất ngắn: ở khoảng 30°C chỉ mất chừng 20 ngày là xong một lứa, trời mát 15°C thì kéo dài tới khoảng 80 ngày. Thời tiết nóng của miền Tây vì vậy rất thuận lợi để bọ trĩ tăng mật số nhanh.
- Trứng nằm trong lá: con cái rạch mô lá để đẻ trứng vào bên trong, mỗi con đẻ trung bình khoảng 50 trứng, nhiều nhất tới khoảng 200 trứng. Trứng nằm trong lá nên khó bị thuốc tiếp xúc chạm tới.
- Hóa nhộng dưới đất: bọ non ăn xong thì rơi xuống đất hoặc lớp lá mục quanh gốc để hóa nhộng. Giai đoạn nhộng không ăn, nằm dưới đất nên ít bị thuốc phun lên lá ảnh hưởng.
- Nhiều cây ký chủ: ngoài dưa, bọ trĩ còn sống trên ớt, cà, đậu, rau cải và nhiều loại cỏ dại quanh bờ. Ruộng nhiều cỏ, trồng gối vụ liên tục thì bọ trĩ có chỗ trú để chuyển sang ruộng mới.
- Nắng nóng, ít mưa: mưa lớn làm giảm mật số bọ trĩ; ngược lại trời khô, nắng gắt kéo dài thì bọ trĩ bùng phát.
- Phun thuốc tràn lan: phun thuốc phổ rộng nhiều lần làm chết thiên địch, khiến bọ trĩ bùng lại mạnh hơn.
Ngoài gây hại trực tiếp, bọ trĩ còn có thể truyền một số bệnh virus cho cây trồng, nên giữ mật số bọ trĩ thấp từ sớm cũng là cách giảm rủi ro bệnh xoăn lá virus.

Biện pháp phòng trừ bọ trĩ dưa hấu tổng hợp
1. Chuẩn bị ruộng sạch
- Dọn sạch cỏ dại, tàn dư cây vụ trước (nhất là dưa, ớt, cà) trước khi lên liếp.
- Phơi đất, cày xới để diệt bớt nhộng bọ trĩ nằm trong đất.
- Không trồng dưa liền kề ruộng ớt, cà, dưa leo đang bị bọ trĩ nặng.
2. Phủ màng nông nghiệp và đặt bẫy màu
Màng phủ liếp giúp hạn chế bọ trĩ hóa nhộng dưới đất và giảm mật số. Bà con có thể cắm bẫy dính màu xanh dương hoặc màu trắng (loại bọ trĩ thích) cao ngang ngọn dưa, rải đều trên ruộng, vừa bắt bớt bọ trưởng thành vừa giúp biết sớm khi nào bọ trĩ tăng.
3. Thăm ruộng thường xuyên
Từ khi cây có 3–4 lá thật tới lúc trái lớn, 2–3 ngày bà con thăm ruộng một lần. Mỗi lần chọn ngẫu nhiên nhiều điểm, lật mặt dưới lá, gõ đọt lên giấy trắng để đếm bọ trĩ. Phòng trị sớm khi mật số còn thấp sẽ đỡ tốn thuốc hơn nhiều so với lúc đọt đã xoăn hết.
4. Bón phân cân đối, tưới đủ ẩm
Không bón thừa đạm làm đọt non mềm, ra liên tục, dễ thu hút bọ trĩ. Tưới đủ ẩm vào mùa nắng giúp cây khỏe, chống chịu tốt hơn. Cây bị hại nên bổ sung phân bón lá, trung vi lượng để mau ra đọt mới.
5. Bảo vệ thiên địch
Bọ xít bắt mồi nhỏ, bọ trĩ ăn thịt, bọ rùa, nhện bắt mồi là những “đồng minh” ăn bọ trĩ ngoài ruộng. Không phun thuốc khi chưa cần, phun đúng chỗ có bọ trĩ để giữ thiên địch.
6. Dùng thuốc đúng cách
- Phun khi mật số bọ trĩ bắt đầu tăng, không chờ đọt xoăn hết mới phun.
- Phun kỹ vào đọt non, mặt dưới lá và hoa, nơi bọ trĩ ẩn nấp. Nên phun lúc sáng sớm hoặc chiều mát.
- Vì trứng nằm trong lá và nhộng ở dưới đất, sau lần phun đầu bà con theo dõi tiếp để phun nhắc lại theo hướng dẫn trên nhãn khi bọ non mới nở.
- Luân phiên thuốc khác nhóm cơ chế (xem số nhóm in trên nhãn), không dùng mãi một loại, không pha chung hai thuốc cùng nhóm.
- Giữ đúng thời gian cách ly ghi trên nhãn trước khi thu hoạch.
Giải pháp từ Giang Tây
Giang Tây có hai sản phẩm đặc trị bọ trĩ phù hợp cho ruộng dưa hấu. Hai sản phẩm cùng nhóm cơ chế, bà con chọn một loại, không pha chung, và nên luân phiên với thuốc khác nhóm ở lần phun sau.
| Sản phẩm | Quy cách | Công dụng | Giá đặt qua Facebook | Liều, cách ly |
|---|---|---|---|---|
| Yamida 700WG (dạng cốm) | Gói 5g / gói 32g | Đặc trị rầy xanh, bọ nhảy, rệp sáp; đặc trị bọ trĩ | 9.000đ (giá gốc 10.000đ) / 37.800đ (giá gốc 42.000đ) | Pha và cách ly theo hướng dẫn trên nhãn |
| Rầy Nước – Yamida 100SL (dạng dung dịch) | Chai 240ml | Đặc trị rầy xanh, bọ nhảy, rệp sáp; đặc trị bọ trĩ | 108.000đ (giá gốc 120.000đ) | Pha và cách ly theo hướng dẫn trên nhãn |
Mua ở đâu: bà con đặt Yamida 700WG hoặc Rầy Nước – Yamida 100SL tại Công ty CP TMDV Giang Tây – 6/12 Lê Văn Sô, phường Bình Thủy, TP Cần Thơ – Hotline 0971 237 669 / 0967 29 39 09 – giao hàng toàn miền Tây, miễn phí ship đơn từ 300.000đ.
Xem thêm các bài cùng chủ đề dưa hấu: cách phòng trị rầy mềm hại dưa hấu, bệnh sương mai, thán thư trên dưa hấu, nứt trái, thối đít trái dưa hấu do thiếu canxi. Bọ trĩ cũng hại nặng trên cây ăn trái, xem thêm bọ trĩ hại sầu riêng.


Câu hỏi thường gặp
Dưa hấu bị xoăn đọt có phải luôn do bọ trĩ không?
Không hẳn. Xoăn đọt còn do bệnh virus, nhện, rầy mềm hoặc ngộ độc thuốc. Bà con gõ đọt lên giấy trắng, thấy con nhỏ màu vàng như sợi chỉ bò nhanh là bọ trĩ. Nếu không thấy côn trùng mà lá khảm vàng xanh loang lổ thì nghi bệnh virus, nên nhổ bỏ cây bệnh sớm.
Giai đoạn nào dưa hấu dễ bị bọ trĩ hại nặng nhất?
Từ khi cây có vài lá thật, bò dây đến ra hoa, đậu trái non là lúc đọt non ra liên tục, bọ trĩ hại nặng nhất. Khi cây đã già, trái gần thu hoạch thì mật số bọ trĩ thường giảm.
Vì sao phun thuốc rồi mà vài ngày sau bọ trĩ lại có?
Vì trứng nằm trong mô lá và nhộng nằm dưới đất nên ít bị thuốc chạm tới; khi trứng nở, nhộng vũ hóa thì lứa mới xuất hiện. Bà con theo dõi để phun nhắc lại theo nhãn, kết hợp màng phủ, bẫy màu và luân phiên thuốc khác nhóm.
Có nên pha chung Yamida 700WG với Rầy Nước – Yamida 100SL không?
Không nên. Hai sản phẩm cùng nhóm cơ chế, pha chung không tăng hiệu quả mà dễ làm bọ trĩ kháng thuốc. Chọn một loại, lần sau đổi sang thuốc khác nhóm.
Kết luận
Bọ trĩ dưa hấu nhỏ nhưng sinh sản rất nhanh trong mùa nắng nóng, làm xoăn đọt, cháy lá, sẹo trái và giảm năng suất rõ rệt. Bà con nên làm sạch ruộng, phủ màng, đặt bẫy màu, thăm ruộng thường xuyên, giữ thiên địch và phun thuốc đặc trị khi mật số còn thấp, pha đúng liều trên nhãn, luân phiên thuốc khác nhóm.
Cần tư vấn cách phòng bọ trĩ cho ruộng dưa nhà mình, bà con gọi 0967 293 909 hoặc nhắn tin fanpage CH VTNN Giang Tây để kỹ sư hướng dẫn. Đặt hàng: Công ty CP TMDV Giang Tây – 6/12 Lê Văn Sô, phường Bình Thủy, TP Cần Thơ – Hotline 0971 237 669 / 0967 29 39 09 – giao hàng toàn miền Tây, miễn phí ship đơn từ 300.000đ.
Nguồn tham khảo: J. L. Capinera, Melon Thrips, Thrips palmi Karny – UF/IFAS EDIS (EENY135/IN292); kinh nghiệm canh tác dưa hấu của bà con và kỹ sư Giang Tây tại Đồng bằng sông Cửu Long.